De top kijkt om

oke Brandt vervulde diverse beleidsfuncties bij het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ), was ambassadeur in Oeganda en Eritrea, werd directeur- en secretaris-generaal bij BZ en uiteindelijk Permanente Vertegenwoordiger bij de VN in New York. Functies waarin ze een sterk commitment voelde, ook als er nieuwe uitdagingen op haar pad kwamen. “Ik kan dan niet alles uit mijn handen laten vallen en met plezier in de spiegel kijken. Dat interne kompas is belangrijk.” Als leidinggevende zijn de mensen haar prioriteit. “Je moet managen, besturen en regelen, zodat het goed is voor je mensen én de doelen die je wilt bereiken.” Luister naar Joke Brandt in gesprek met Caspar van den Berg en Roel Bekker.

Na zeven jaar Tweede Kamerlidmaatschap namens de VVD werd Edith Schippers minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in de kabinetten-Rutte I en II (2010-2017). Haar opdracht in beide kabinetten was om de kostenstijgingen in de zorg te beteugelen. “Het veld was behoorlijk roerig en ik moest nog beginnen met mijn bezuinigingen. Dat ging een hele uitdaging worden.” Haar koers had ze helder voor ogen. Een kwestie van daar tijd voor vrijmaken zag ze, en vasthoudend zijn. “Als je van a naar b wil: zet je koers uit en houd die vast.” Luister naar Edith Schippers in gesprek met Roel Bekker en Caspar van den Berg.

Loek Hermans was dertien jaar VVD-Kamerlid, werd burgemeester van Zwolle, Commissaris van de Koningin in Friesland en minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen (OCW) in het Kabinet-Kok II (Paars II) van 1998 tot 2002. Daarna was hij Eerste Kamerlid en voorzitter van de VVD-fractie in de Eerste Kamer, en vervulde veel nevenfuncties. Als minister kreeg hij te maken met een flink beleidsterrein op een groot departement. Hij stapte daar met een open geest in: “Natuurlijk gaat er wat fout. Maar hoe ga je dat opvangen?” Als minister koesterde hij zijn contacten met de mensen in het veld: “Die contacten zijn belangrijk: geen ivoren toren, maar praten en luisteren.” Luister naar Loek Hermans in gesprek met Anne Bos en Jouke de Vries.

Marjan Hammersma stapte van de publieke omroep over naar het ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Ze begon als directeur Media, Letteren en Bibliotheken, werd DG Media en cultuur, en vervolgens SG van hetzelfde ministerie. Snel na haar aantreden als directeur begon de politiek zich te roeren rondom het mediabeleid. “Ik realiseerde me dat de ratio niet altijd overheerst, en er soms echt politieke deals worden gesloten.” Het contact met de buitenwereld vindt ze belangrijk. Als beleidsambtenaar moet je niet in de ivoren toren blijven, maar ook op de werkvloer zichtbaar zijn. “Ik denk dat ambtenaren moeten zien hoe het in de praktijk gaat, en dat kunnen vertalen naar uitvoerbaar beleid.” Luister naar mevrouw Hammersma in gesprek met Guido Rijnja en Erik-Jan van Dorp.

Ank Bijleveld was van 1989 tot 2001 lid van de Tweede Kamer, waarna ze burgemeester van Hof van Twente werd. In 2007 werd ze als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het kabinet-Balkenende IV verantwoordelijk voor de staatshervormingen van de Nederlandse Antillen. Strak op de inhoud en zacht op het proces, dat was haar aanpak: “Onderhandelingen breng je tot een goed einde door elkaar te kennen en te praten over wat je beweegt.” Na een periode in Overijssel als commissaris van de Koning(in), werd ze in 2017 minister van Defensie in Rutte III. Ze slaagde erin voor het eerst sinds lange tijd geld erbij te krijgen voor Defensie. “We hebben ervoor gekozen eerst te investeren in het vertrouwen van de mensen.” Luister naar Ank Bijleveld in gesprek met Roel Bekker en Caspar van den Berg

Maarten Ruys begon zijn loopbaan in de publieke dienst bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Hij leerde er het vak van ambtenaar in de praktijk, vanuit beleid en uitvoering. Hij klom op tot secretaris-generaal bij SZW. Daarna deed hij interim-klussen bij onder andere de Nederlandse Zorgautoriteit en de Voedsel- en Warenautoriteit. Als SG draait veel om dienstbaarheid: “Om iemand te ondersteunen diens politieke idealen te verwezenlijken.” Dat geeft voldoening, maar kan ook wringen. In het uiterste geval moet de ambtenaar bij zichzelf te rade gaan: “Zorg dat je bij jezelf blijft en die afweging maakt.” Luister naar het gesprek met Sandra van Thiel en Roel Bekker.

Frank de Grave was Eerste en Tweede Kamerlid, wethouder van Financiën en locoburgemeester in Amsterdam, staatssecretaris, minister, voorzitter van de NZa en lid van de Afdeling advisering van de Raad van State. Als sociaal-liberaal stond hij aan de wieg van het eerste paarse kabinet. Als minister van Defensie in Paars II werkte hij aan de maatschappelijke sensitiviteit van het ministerie, nadat hij merkte dat die antenne niet goed werkte. “Typisch Defensie is: ‘Er is een probleem en wij gaan het oplossen.’” Besturen is een vak dat je alleen in de praktijk kunt leren, stelt hij: “Uiteindelijk gaat het om ervaring.”

Henk Kamp was maar liefst zes keer minister in zes kabinetten over een periode van twaalf jaar. Hij was verantwoordelijk voor uiteenlopende onderwerpen: van militaire missies tot gasboringen in Groningen. Een principiële bestuurder: “Ik heb in 25 jaar nooit gespind of gelekt.” Hij durfde ook impopulaire beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het afbouwen van de gaswinning in Groningen. “Je bent er voor het algemeen belang.” Op zo'n invloedrijke positie is je verantwoordelijkheid groot, benadrukt hij: “Daar moet je je best voor doen.” Luister naar Henk Kamp in gesprek met Erik-Jan van Dorp en Caspar van den Berg

Sander Dekker was van 2006 tot 2012 wethouder voor de gemeente Den Haag. Hij bleef in die stad, maar dan als bestuurder op landelijk niveau. In 2012 werd hij staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kabinet-Rutte II, en in 2017 minister voor Rechtsbescherming, kabinet-Rutte III. Voorop stond dat hij zijn intenties als bestuurder op een zuivere manier wilde overbrengen. Dat hielp hem in het contact met mensen en in het werk zelf. “Het mooiste compliment dat je achteraf kan krijgen is: ‘Ik had eindelijk het gevoel dat ik werd gehoord.’”

Stef Blok was namens de VVD minister voor Wonen en Rijksdienst en een periode ook van Veiligheid en Justitie in kabinet-Rutte II (2012-2017). In Rutte III werd hij minister van Buitenlandse Zaken (2018-2021), en in 2021 minister van Economische Zaken. Naar zijn ambtenaren en de Kamer was hij altijd helder: “‘We doen belangrijk werk in Den Haag, maar moeten ook duidelijk zijn over wat we hier doen en wat er lokaal moet gebeuren.’” Ook als dat een minder welkome boodschap is: “Uiteindelijk heeft de kiezer jou daar neergezet om het land te besturen.” Luister naar Stef Blok in gesprek met Caspar van den Berg en Zeger van der Wal.